Koninklijk Paleis (Boedapaleis)

Wie vanaf de Pest-kant naar Boeda kijkt, ziet op de heuvel een langgerekt paleis met een groene koepel. Dat is het Koninklijk Paleis, in het Nederlands vaak de Burcht van Boeda genoemd. Het ligt op de zuidelijke punt van de Burchtheuvel (Várhegy), een langgerekt kalksteenplateau boven de Donau. Samen met de rest van de Burchtwijk en de oevers van de Donau staat het sinds 1987 op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Acht eeuwen opbouw en verwoesting

Na de Mongoolse invasie van 1241–1242 liet koning Béla IV op de heuvel een versterkte stad bouwen. In de eeuwen daarna groeide de burcht uit tot een koninklijke residentie. Onder koning Sigismund (eind 14e, begin 15e eeuw) werd het een van de grootste gotische paleizen van Europa, en koning Matthias Corvinus (1458–1490) maakte er een renaissancehof van met Italiaanse kunstenaars en een beroemde bibliotheek.

Na de Ottomaanse inname van Boeda in 1541 raakte het paleis in verval. Bij het beleg van 1686, toen een christelijk leger de stad heroverde, werd het grotendeels verwoest. Van het middeleeuwse paleis bleef weinig over; resten ervan werden pas na de Tweede Wereldoorlog opgegraven.

Het Habsburgse paleis

In de achttiende eeuw bouwden de Habsburgers op de ruïnes een nieuw, barok paleis, dat onder keizerin Maria Theresia werd uitgebreid. Het liep schade op in de revolutie van 1848–1849. Aan het einde van de negentiende eeuw volgde een grote uitbreiding naar ontwerp van Miklós Ybl en later Alajos Hauszmann, die in 1912 klaar was. Toen kreeg het paleis ongeveer de omvang die je nu ziet.

Tussen de twee wereldoorlogen woonde regent Miklós Horthy in het paleis. Tijdens het beleg van Boedapest in 1944–1945 brandde het vrijwel volledig uit. In de decennia na de oorlog werd het herbouwd, met een vereenvoudigde gevel, een andere koepel en een sober, modern interieur. De koninklijke zalen zijn dus niet bewaard gebleven: je bezoekt het paleis vooral voor de musea, de binnenplaatsen en het uitzicht.

Wat zit er in het paleis?

• Hongaarse Nationale Galerie (Magyar Nemzeti Galéria): Hongaarse schilder- en beeldhouwkunst, van middeleeuwse vleugelaltaren en gotische panelen tot negentiende-eeuwse meesters als Mihály Munkácsy en László Paál en twintigste-eeuwse kunstenaars als József Rippl-Rónai.
• Historisch Museum van Boedapest (Vármúzeum): de geschiedenis van de stad en resten van het middeleeuwse paleis, waaronder een gotische zaal, een kapel en gotische beelden die in 1974 bij opgravingen zijn gevonden.
• Nationale Széchényi-bibliotheek: de nationale bibliotheek van Hongarije, opgericht in 1802 door graaf Ferenc Széchényi, sinds 1985 in de westelijke vleugel.

Houd er rekening mee dat er in en rond het paleis al jaren wordt gerestaureerd en herbouwd. Tentoonstellingen en ingangen kunnen daardoor veranderen; check vooraf wat open is.

Rondom het paleis

• De Matthiasfontein (Mátyás-kút) op de Hunyadi-binnenplaats: een bronzen jachtscène met koning Matthias, van beeldhouwer Alajos Stróbl.
• De Turul, de mythische roofvogel van de Magyaren, bij de toegangspoort boven de Sikló.
• Eugenius van Savoye: het ruiterstandbeeld voor de koepel eert de veldheer die in 1697 bij Zenta een Ottomaans leger versloeg.
• Het Sándor-paleis, naast het bovenstation van de Sikló, is de ambtswoning van de Hongaarse president.
• Onder de heuvel ligt een netwerk van grotten en kelders. Een deel daarvan werd in de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog gebruikt als noodziekenhuis en bunker; nu is het een museum. Meer daarover op de pagina grotten van Boedapest.

De Sikló

De kabelspoorweg tussen het Clark Ádám tér en de Szent György tér werd in 1870 geopend. In de oorlog werd hij verwoest; in 1986 ging hij weer rijden, in de oorspronkelijke stijl. De rit duurt maar een paar minuten, maar het uitzicht op de Kettingbrug is fraai.